Hizmet tipi deniz araçları (Service Vessels), ticari yük taşımacılığından ziyade; liman operasyonları, deniz üstü (offshore) enerji tesisleri, arama-kurtarma, inşaat ve bakım gibi özel görevleri yerine getirmek üzere tasarlanmış teknelerdir. Denizcilik sektörünün “görünmez kahramanları” olarak bilinirler.
İşte bu araçların temel kategorileri ve görevleri:
1. Liman Hizmet Araçları
Limanların güvenli ve verimli çalışmasını sağlayan araçlardır:
- Römorkörler (Tugboats): Kendi boyutlarına göre çok güçlü motorlara sahiptirler. Dev gemilerin limana yanaşmasına, kalkmasına veya arızalı gemilerin çekilmesine yardımcı olurlar.
- Kılavuz Kaptan Tekneleri (Pilot Boats): Kılavuz kaptanları (pilot), açık denizden gelen gemilere güvenli bir şekilde ulaştırmak için kullanılır. Genellikle çok hızlı ve manevra kabiliyeti yüksek teknelerdir.
- Palamar Botları: Gemilerin limana bağlanması sırasında halatların taşınması ve rıhtıma ulaştırılması işini yaparlar.
2. Deniz Üstü (Offshore) Destek Gemileri
Genellikle petrol platformları, doğalgaz kuyuları ve rüzgar türbinlerine hizmet verirler:
- PSV (Platform Supply Vessel): Platformlara yakıt, su, gıda ve ekipman taşırlar. Geniş ve düz arka güverteleriyle tanınırlar.
- AHTS (Anchor Handling Tug Supply): Platformların devasa çapalarını denize bırakmak, toplamak ve platformları yedeklemek (çekmek) için kullanılan çok amaçlı güçlü gemilerdir.
- Mürettebat Taşıma Gemileri (Crew Boats): Personeli kıyıdan açık deniz tesislerine hızlıca taşımak için kullanılırlar.
3. Teknik ve İnşaat Hizmet Araçları
Deniz altı ve üstü mühendislik projelerinde kullanılırlar:
- Tarak Gemileri (Dredgers): Deniz tabanındaki kum ve balçığı temizleyerek limanların derinliğini korurlar veya yeni kanallar açarlar.
- Kablo ve Boru Döşeme Gemileri: Deniz altına internet kabloları veya enerji hatları döşeyen devasa fabrikalar gibidirler.
- Vinç Gemileri (Crane Ships): Çok ağır yükleri (platform parçaları, batık gemiler vb.) kaldırmak için kullanılan yüzer vinçlerdir.
4. Güvenlik ve Çevre Hizmet Araçları
- Arama-Kurtarma (SAR) Botları: Her türlü hava koşulunda çalışabilen, devrilse bile kendiliğinden düzelme özelliğine sahip hızlı botlardır.
- Yangın Söndürme Gemileri (Fi-Fi Vessels): Denizdeki yangınlara müdahale etmek için güçlü su topları (monitörler) ile donatılmışlardır.
- Bariyer ve Atık Toplama Gemileri: Deniz kirliliği durumunda petrol sızıntılarını temizlemek veya yüzen atıkları toplamak için kullanılırlar.
5. Araştırma ve Eğitim Gemileri
- Sismik Araştırma Gemileri: Deniz tabanının altındaki petrol, gaz veya mineral kaynaklarını haritalamak için sonar sistemleri kullanırlar.
- Oşinografik Araştırma Gemileri: Deniz biyolojisi, su akıntıları ve iklim değişikliği gibi konularda veri toplarlar.
Modern Trendler: Günümüzde hizmet tipi araçlar da çevreci dönüşümden etkilenmektedir. Özellikle limanlarda çalışan römorkörler ve feribotlar, emisyonu azaltmak için tamamen elektrikli veya hibrit motor sistemlerine geçiş yapmaktadır.
